Gewrichtsproblemen

Een gewricht is het punt waar twee botten met elkaar verbonden zijn. Gewrichten zorgen ervoor dat soepele bewegingen mogelijk zijn. De gewrichten worden door gewrichtsbanden en omliggende spieren versterkt. Er zijn verschillende soorten gewrichten in het lichaam. De botten in een gewricht zijn bedekt met kraakbeen en in het gewricht bevindt zicht vloeistof, deze structuren zorgen ervoor dat het gewricht gesmeerd en soepel blijft.

Het meest voorkomende type gewrichtsaandoening is artritis. Ook reumatische aandoeningen tasten vaak gewrichten aan, de bekendste hiervan is reumatoïde artritis. Andere veel voorkomende gewrichtsaandoeningen zijn artrose en jicht. Bij kinderen kan jeugdreuma klachten van de gewrichten geven.

Gewrichten
Het bewegingsapparaat, dat bestaat uit botten, gewrichten en spieren, moet goed kunnen blijven functioneren. Om die reden is bewegen belangrijk voor de gezondheid. Globaal gezien wordt het botweefstel tot ongeveer het 25ste jaar opgebouwd. Tussen het 25ste en 35ste jaar is er een evenwicht. Daarna volgt er meer afbraak dan opbouw. Na de menopauze gaat de afbraak bij vrouwen sneller. Zowel sterke botten als gezond kraakbeen zijn belangrijk voor het bewegingsapparaat. De druk op de gewrichten wordt opgevangen doordat het kraakbeen als een schokdemper functioneert.
Naar verluidt heeft één op drie volwassenen in België en Nederland te maken met slijtage van de gewrichten, terwijl bij 60-plussers ruim tachtig percent al last heeft van problemen met spieren en gewrichten. Overbelasting van het skelet door werk of topsport, naast dieetfouten kunnen als belangrijke oorzaken worden aangeduid.

Slijtage van gewrichten wordt veroorzaakt door een verkeerde stand van het gewricht of door overbelasting. Andere gewrichtsklachten ontstaan als gevolg van een verkeerde stofwisseling of door stoornissen in ons immuunsysteem. In alle gevallen is er sprake van dat de gewrichten gevoelig zijn, en dat de geproduceerde afvalstoffen onvoldoende worden afgevoerd doordat de doorbloeding van het gewricht niet optimaal verloopt. Je mag het niet zover laten komen tot een gewricht of een spier beschadigd is, doordat ze te lijden had van een tekort aan voedende bouwstoffen. Van zodra beschadiging van een gewricht is opgetreden, is het erg moeilijk dat proces terug te schroeven. Kraakbeen dat verdwenen is, kan je moeilijk weer tevoorschijn toveren. Vandaar dat de meeste therapieën erop gericht zijn de problemen symptomatisch aan te pakken.

Rheumatoide Artritis (reuma)
Artritis is een ontsteking van een gewricht. Artritis kan vele oorzaken hebben, zoals een infectie. Soms is het een auto-immuunziekte, dit betekent dat de afweerstoffen het eigen lichaam aanvallen. Dit is bijvoorbeeld het geval in geval van reumatoïde artritis. 
Artrose treedt over het algemeen op hogere leeftijd op en is het gevolg van de normale slijtage van het kraakbeen in een gewricht. 
In geval van jicht is sprake van de afzetting van urinezuurkristallen in het gewricht.

Verschijnselen
Bij gewrichtsaandoeningen is het aangedane gewricht en het gebied daaromheen warm, rood, stijf en opgezet. Belasten en bewegen is pijnlijk en ook in rust kan het gewricht pijn doen. Tevens kan algehele moeheid optreden. De aandoening kan afhankelijk van de oorzaak op heel verschillende manieren verlopen. Soms blijven de klachten beperkt tot één gewricht, in andere gevallen worden verscheidene gewrichten tegelijk aangetast. Teven kunnen de klachten zich plotseling of juist heel geleidelijk openbaren. Perioden van klachten en gezondheid kunnen elkaar afwisselen. In hoeverre iemand met gewrichtsklachten kan blijven functioneren, hangt af van het gewricht dat is aangetast, de ernst van de aandoening en hoe lang de klachten al bestaan.

Diagnose
De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal van de patiënt, de verschijnselen en onderzoek van het aangedane gewricht. Ook kan bloedonderzoek worden gedaan.
Daarnaast kan vocht uit het gewricht worden gehaald om te onderzoeken of met een kleine camera in het gewricht worden gekeken. Röntgenfoto's en andere beeldtechnieken kunnen worden ingezet om te bepalen hoe ernstig het gewricht beschadigd is.

Behandeling
De behandeling van de gewrichtsaandoening is afhankelijk van de diagnose die gesteld wordt.
Als een gewricht dik, rood, warm en pijnlijk is, moet dit gewricht in het begin ontzien worden. Leg het gewricht zo mogelijk hoog of spalk het en houd het koel met een natte omslag of ijs. Wikkel het ijs in een theedoek zodat de huid niet bevriest. Zodra de klachten minder hevig zijn, wordt het juist belangrijk het gewricht regelmatig te bewegen. Het voorkomt stijfheid en kan op den duur de pijn verminderen. Zware of langdurige belasting kan beter worden vermeden.
Fysiotherapie kan ervoor zorgen dat het gewricht minder stijf of in ieder geval niet stijver wordt, onder andere door het opstellen van een oefenschema.
Als pijnstiller kan paracetamol worden gebruikt, bijvoorbeeld als bewegen of slapen slecht gaat door de pijn. Als de pijn steeds terugkomt kan het helpen de pijnstiller met een vaste regelmaat in te nemen. Neem maximaal vier keer per etmaal twee paracetamol. Als dit onvoldoende werkt kunnen ontstekingsremmende pijnstillers, ook wel NSAID's genoemd, helpen. Voorbeelden hiervan zijn ibuprofen, diclofenac of naproxen. Deze middelen kunnen als bijwerking maagklachten geven. Daarnaast is het mogelijk om door middel van een injectie met pijnstillende of ontstekingsremmende middelen in het aangedane gewricht de klachten te verlichten.
Andere ontstekingsremmers zijn corticosteroïden. Deze kunnen in tabletvorm of met een naald in het gewricht worden toegediend. Tevens worden soms injecties met goud in het aangedane gewricht gegeven. Tenslotte zijn er ook andere medicijnen die kunnen worden voorgeschreven om de ontsteking af te remmen, de bekendste is methotrexaat.

Artrose
Artrose is een aandoening van het kraakbeen dat de botuiteinden bekleedt in een gewricht. De gladde kraakbeenbekleding op de koppen van deze botten wordt dunner waardoor klachten ontstaan.

Oorzaken
Hoe artrose ontstaat, is niet precies bekend. Duidelijk is wel dat het vaker voorkomt bij ouderen, bij vrouwen, bij overgewicht en in beroepen waarbij de gewrichten sterk worden belast. Waarschijnlijk speelt aanleg ook een rol.

Verschijnselen
Artrose geeft pijn en stijfheid in een gewricht, meestal in de heup, knie, de basis van de duim of aan de eindkootjes van de vingers. De klachten blijven vaak beperkt tot één of enkele gewrichten. De klachten zijn het hevigst na een periode van rust (bijvoorbeeld bij het opstaan) en verminderen na een poosje bewegen. Als de aandoening niet wordt behandeld, worden de klachten erger en helpt rust niet meer tegen de pijn. Het gewricht kan dan verstijven. Het beloop van artrose is vaak wisselend, de klachten kunnen verdwijnen of af en toe terugkomen. Soms geven de klachten beperkingen in het dagelijkse leven of werk.

Diagnose
De diagnose wordt gesteld op basis van de verschijnselen en een lichamelijk onderzoek. Aanvullend onderzoek is meestal niet nodig.

Behandeling
In het beginstadium wordt de aandoening behandeld zonder te opereren. Deze behandeling is gericht op verminderen van de pijn en stijfheid. Dit kan door rust, eventueel gewichtverlies, pijnstilling en bewegingstherapie. Deze therapie kan bestaan uit rustige, regelmatige oefeningen zoals zwemmen, wateraerobics of fietsen om het gewricht soepel te houden en de kracht ervan te vergroten. Pijnstilling kan met paracetamol of met ontstekingsremmende pijnstillers, de zogenaamde NSAID's. Tevens kan glucosamine worden ingenomen. De werking hiervan berust waarschijnlijk op het verbeteren van het kraakbeen. In verder gevorderde stadia van de aandoening houdt de pijn ook tijdens rustperiodes aan en is operatief ingrijpen nodig om de symptomen te verlichten. Bij een operatie kan men het gewricht gedeeltelijk of totaal vervangen, dit is afhankelijk van de ernst van de aantasting van het gewricht.

Wat kunt u zelf doen?
De klachten kunnen verminderen door beweging van het pijnlijke gewricht en training van de spieren daaromheen. Overbelasting moet daarentegen voorkomen worden:

  • Houdt uw conditie goed op peil, en beweeg zoveel mogelijk (fietsen, zwemmen, lopen of gymnastiek)
  • Alleen in een periode met veel pijn kan het zinvol zijn even rust te houden; probeer dit zo kort mogelijk te doen
  • Bij overgewicht helpt afvallen om de heup- en kniegewrichten te ontzien
  • Bij artrose in knie of heup kan het gebruik van een wandelstok (aan de gezonde kant) de klachten verminderen